Aug 31, 2011

Urban Marketing

‘Qyteti me i shemtuar’ ne bote, qyteti belg Charleroi po gjallerohet me ngjyra. Ngjyrosja urbane, nje strategji e perdorur ne Tirane dhe ne favelat braziliane eshte aplikuar tashme ne gjashte lagje te ketij qyteti. Interesante ketu eshte se iniciativa s’eshte marre as nga qeveria lokale (si ne Tirane) dhe as nga artistet (si ne Rio), por nga nje kompani e pavarur (ne kete rast nje qe prodhon bojra).
Kjo ndjek trendin me te fundit ‘marketingu si urbanistike', prania dhe rendesia e te cilit po rritet ne planifikimin e sotshem urban. Korporata dhe biznese te ndryshme po investojne ne qytete duke i bere hapesirat publike me me vlere per banoret. Eshte nje menyre produktive reklamimi jo duke ‘therritur’ por duke kontribuar ne rritjen e mireqenies ne vend.
Shume qeveri nuk kane fonde te mjaftueshme per te krijuar ose per t’u kujdesur per ambiente publike, prandaj sa vjen dhe po i drejtohen me shume kompanive te medha per mbeshtetje financiare. Prej vitesh urbanistika eshte perdorur per marketing, por tani shohim se marketingu po kthehet ne nje forme urbanistike. Bizneset ne mbare boten po perdorin qytetet per te patur nje publik me te madh, prandaj pjesemarrja dhe integrimi i tyre ne ceshtjet dhe hapesirat urbane jo vetem qe eshte ne rritje por po infuencon pozitivisht sjelljen urbane.
Volkswagen eshte nje nga kompanite me te suksesshme ne kete aspekt. Fun Theory e tij ka krijuar dhe zbatuar projekte ne sferen publike qe nxisin ndryshim ne sjelljen e njerezve ndaj qytetit ku ata jetojne.
 Koshi me i thelle ne bote.

Shkallet Piano.
Ne Londer, banka britanike Barclays sponsorizon nje sistem bicikletash qe mbajne ngjyren blu te kompanise. Ne kete menyre njerezit gjithmone do ta lidhin banken me kulturen e bicikletave dhe mbrojtjen e mjedisit urban.
Ne Chicago, sistemi i transportit publik do te kete emra te kompanive per linjat dhe stacionet e tij.
Dubai po eksploron te njejten gje.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Nqs shteti nuk po ben gje per ambientet publike, a do ishte mire ti drejtoheshim kompanive apo bizneseve? Keshtu te dyja palet fitojne, por me i rendesishem eshte transformimi pozitiv i qytetit dhe rritja ne cilesine e jeteses ne te. Apo jo?

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Aug 30, 2011

Rutger Hauer Film Factory | Play with It

Nje dokumentar i shkurter mbi Rutger Hauer Film Factory.
Kjo master klase eshte zhvilluar gjate nje periudhe dhjete ditore ne 2008.
Rutger Hauer i meson pjesemarresit qe te mos arsyetojne/analizojne gjerat, por te luajne me gjithcka. 
Keta kineaste vijne nga e gjithe bota per te mesuar me shume mbi realizimin e nje filmi [nga krijimi deri ne prodhim] jo vetem nga leksionet por duke punuar ne projektin e tyre, ne kete rast nje film i shkurter.
Kursi perfshin pese disiplina:
_ regjizure [directing]
_ kinematografi [cinematography]
_ skenari [screen writing]
_ redaktim [editing]
_ prodhim [production]. 

*Per te gjithe ata qe duan te dine me shume per kete institucion ose per procesin filmik:
 
Watch & Learn! :)
 
Documentary on the Rutger Hauer Film Factory 2008.
Directed and edited by Victor Vroegindeweij & Tim Roza
Camera: Jefrim Rothuizen
Sound design: SonicPicnic
Productionhouse: In-Soo Productions 
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Aug 28, 2011

Featured Artist | Praq Rado

Edicioni i katert i Festivalit Nderkombetar te Filmit ne Durres filloi ne 27 Gusht dhe vazhdon deri ne 2 Shtator. Ky edicion po promovon vepra inovative te kinematografise moderne boterore si dhe mirepret artiste dhe kineaste te rinj e te talentuar. Meqe e gjithe java do t'i kushtohet kultures dhe artit cinematografik shqiptar dhe te huaj, do te donim te merrnim pjese (sado larg) duke prezantuar nje artist shqiptar qe po ben buje ne New York dhe Los Angeles. Ai eshte Praq Rado.

Ja nje interviste e marre nga ikub.al ne Mars te ketij viti. Enjoy!
"Praq Rado, shqiptari qe kerceu nga Thethi ne Holliwood
   15 Mars 11
Ai e nisi jeten ne Amerike si nje nga emigrantet e shumte shqiptare. Pasioni per aktrimin dhe deshira per te bere dicka ne jete e kane futur ne industrine e Holliwoodit.
Praq Rado ka qenë një nga emigrantët e shumtë shqiptarë në Amerikë. Fëmijëria në Theth, vështirësitë financiare për ta rritur dhe një betim me veten për të bërë diçka në jetë.  Nis fillimisht të studiojë për radiologji në “Westchester Community College” në Nju Jork dhe aty merr pjesë në shfaqje teatrale. Zbulon pasionin për aktrimin, takon edhe njerëz të njohur të botës kinematografike, mes të cilëve edhe regjisorin Lee Percy, i njohur për bashkëpunime me aktorë të njohur të Hollivudit. Ai e shtyn në rrugën e aktrimit dhe prej vitit 2005 Praq Rado vazhdon të ndjekë ëndrrën e tij. Fati e vë përballë sfidave, kur i ati sëmuret rëndë, kthehet në Shqipëri për humbjen e tij, niset sërish drejt Amerikës, por tashmë më i zhgënjyer se më parë. Në fakt tashmë është protagonist i një filmi. Jo vetëm si aktor, por edhe si personazh. “Dreaming American”, me regji të Lee Percy dhe Barbet Schroeder, bazohet në jetën e tij. Filmi është xhiruar në Nju Jork dhe do të bëhet pjesë e festivaleve të rëndësishme. Në fakt, Rado thotë se kjo histori nuk është vetëm e tija, por ajo e shumë emigrantëve shqiptarë, të cilëve ua dedikon këtë film. Duke pritur suksesin e këtij filmi, Praq Rado tregon rrugëtimin e tij nga Thethi në Amerikë.
“Dreaming American”, një film për një histori të jetuar, ku personazhi dhe aktori janë një. Në fakt, si nisi ëndrra juaj amerikane?
Kam marrë pjesë në disa shfaqje teatrale gjatë studimit si aktor në Nju Jork,  po te ‘HB Studio’ u njoha me disa regjisorë të cilët më ftuan të marr pjesë në filmat e tyre. Aktrimi është pasioni im, mund të marr karaktere të ndryshme përsipër dhe depërtoj te shikuesit. Nuk ka ndjenjë më të mirë kur audienca ndërthuret në historinë e filmit nëpërmjet ndjenjave të ngjallura nga skenari apo aktori qoftë për të qeshur apo skena emocionuese. Filmi “Dreaming American” është një ëndërr e realizuar për mua, sepse jo vetëm që tregon një realitet të vështirë për të gjithë emigrantët që mundohen të jetojnë me mundësitë që kanë në vend të huaj, por është edhe një histori personale për mua, për sakrificat që kam bërë për të pasur një jetë më të mirë. Kam luajtur shumë role të ndryshme në karrierën time si aktor i Hollivudit, por mund të them që filmi “Dreaming American” është kulmi i suksesit tim. Ka pasur një reagim të jashtëzakonshëm dhe një përkrahje të madhe dhe besoj të mirëpritet nga festivalet dhe konkurrimet ku do të marrë pjesë.
Keni nisur prej pak vitesh të bëheni pjesë e produksioneve kinematografike. Ç’do të thotë për ju bashkëpunimi me regjisorin Lee Percy?
Unë i jam shumë mirënjohës për këtë mundësi të mrekullueshme dhe e konsideroj veten jashtëzakonisht me fat që të punoj me Lee Percy. Ai është shumë i respektuar në Los Angeles dhe Nju Jork.  Është i njohur për filmat e tij me famë dhe të çmuar si “Boys Don’t Cry’ me aktoren Hilary Swank dhe filmi ‘Grey Gardens’ me Drew Barrymore dhe Jessica Lange, si dhe për filmin më të fundit,  ‘Salt’ me Angelina Jolie. Ndërsa Barbet Schroeder është producent ekzekutiv, i cili ka punuar me Lee Percy për 20 vjet bashkë ku është i njohur për ‘Reversal of Fortune’ me aktorët Glenn Close dhe Jeremy Irons, ‘Single White Female’ me Bridget Fonda, Jennifer Jason Leigh dhe Steven Weber, si dhe ‘Murder by Numbers’ me Sandra Bullock, Ben Chaplin dhe Ryan Gosling. Unë e konsideroj veten njeri me shumë fat të më jepet një mundësi e tillë. Lee Percy si drejtor është i përkryer, njeri shumë i mirë dhe i aftë. Kam mësuar shumë prej tij gjatë bashkëpunimit në këtë film. Vizioni im për ‘Dreaming American’ u bë realitet nëpërmjet punës dhe këmbënguljes së tij. I jam shumë mirënjohës për këtë.
Historia juaj, pak a shumë mund t’u ngjajë shumë historive të tjera emigrimi. Sa u është dashur të aktroni në këtë film?
“Dreaming American” është një film që i përngjan shumë jetesës së emigrantëve të tjerë në vështirësitë e tyre. Filmi me të vërtetë kërkoi një dedikim të madh dhe aktrim nga unë, sepse më solli kujtimet dhe ngjarjet e jetës time. Por në të njëjtën kohë, këto ngjarje të jetës më kanë frymëzuar të përgatitem shpirtërisht dhe psikologjikisht për rolin që kam pasur. Momenti më i vështirë ka qenë që të mos humbas në ndjenjat e mia.
Pse një dëshirë kaq e madhe për të qenë aktor. Nga lind ky pasion?
Unë fillova shkollën për radiologji në “Westchester Community College” në Nju Jork dhe aty mora pjesë në shfaqje teatrale, gjatë të cilave zbulova dashurinë time për aktrim. Në kolegj u njoha me shumë njerëz të artit që më dhanë vullnet dhe inspirim të ndjek këtë karrierë.  Në këto shfaqje teatrale pata rastin të njihem dhe me Lee Percy që më ka shtyrë të bëhem aktor. E vlerësoj këshillën e tij dhe jam i kënaqur për këtë që më ka  sjellë jeta deri tani.
Një film perceptohet ndryshe në bazë të kulturave prej nga publiku vjen. Çfarë do donit ju të përcillnit përmes tij?
Unë dëshiroj që ky film të tërheqë vëmendjen e çështjes së emigracionit, sidomos për ato familje e fëmijë që vuajnë jashtë shtetit, sepse nuk kanë dokumente. Veçanërisht është vështirë për ata fëmijë që po vazhdojnë shkollën pa ditur se ku do t’i çojë e ardhmja. Ka shumë fëmijë që kanë ëndrra të bëhen dikush në jetë siç i kam edhe unë, po nuk u jepet mundësia t’i vazhdojnë. Kjo gjë mua më prek në zemër, prandaj i lutem Zotit që ky film të hapë rrugën për shumë emigrantë të tjerë e të bëhet diçka për jetën tyre. Kjo do kishte qenë diçka e madhe në qoftë se ‘Dreaming American’ do të sjellë vëmendjen te çështja e emigracionit dhe ndoshta qeveria amerikane nxjerr një ligj për të falur apo akomoduar këto familje. Fatkeqësisht, emigrimi ka tërhequr ajkën e vendit, dhe ka shumë të tjerë që janë shumë të aftë, por nuk i kanë mundësitë të arrijnë lart, sepse janë të izoluar apo nuk janë legalë. Shpresoj që secilit t’i ecë mbarë.
Hollivudi dhe tregu kinematografik është një shesh beteje. Çfarë ju shtyn veç famës drejt kësaj arene?
Hollivudi është shumë treg i vështirë, në qoftë se nuk ke asnjë përkrahje prej dikujt, është edhe më e vështirë. Po unë nuk e kam zgjedhur aktrimin prej famës ose parasë. Për mua aktrimi është një pasion i imi prandaj e pëlqej ta bëj. Un nuk jetoj për famë, unë jetoj që puna ime të ndikojë dhe prekë njerëzit që nëpërmjet filmit tim, ata të harrojnë gjërat e jetës së përditshme dhe të ndihen mirë.
Një fëmijëri në një vend të vogël si Shqipëria dhe një ëndërr amerikane. Çfarë kanë sjellë këto dy përplasje në karakterin tënd?
Kjo më ka ndihmuar shumë, se si fëmijë kam vuajtur shumë. Kur isha fëmijë gjithmonë mendoja që do bëja diçka në jetë për të ndihmuar prindërit e mi, të cilët kanë vuajtur shumë për të më rritur. Unë gjithmonë e kujtoj dhe ndihen krenar për prejardhjen time shqiptare, dhe këtë nuk e harroj kurrë sado famë të arrij. Në filmat dhe punët që kryej, gjithmonë mundohem të punësoj aktorë shqiptarë dhe t’i ndihmoj me mundësitë që kam, sepse më vjen mirë kur ne shqiptarët arrijmë lart. Dhe ne duhet ta ndihmojmë njëri-tjetrin kudo që jemi. Nëse bëhet fjalë për karakter filmi, jam i trajnuar për këtë punë që di si të luaj në situata të ndryshme. Nëse bëhet fjalë për karakterin tim personal, siç u shpreha dhe më sipër, mbi të gjitha jam shqiptar. Cilido ka shpresa për veten dhe unë i arrita këto jashtë vendit tim. Megjithatë, kjo përvojë më ka bërë një person më të fortë, dhe që e dua më shumë vendlindjen. Kur të më jepen mundësitë financiare, kam dëshirë të ndihmoj ato familje që nuk kanë mundësi ekonomike në Shqipëri dhe jetimët.

Cila është sfida juaj, ku doni të arrini?
Dëshiroj që filmi ‘Dreaming American’ të ketë sukses të madh. Dhe më vonë kam qejf të nxjerr një libër biografie për jetën time që tregon për rrugën time nga Thethi në Amerikë. "

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
We got 'Film Fever' already, how about you?

Aug 26, 2011


Nga Sami Starova

Kambanat kanë rënë….

Me një goditje të kazmës hidhen përtokë miliona vite krijim. Varet e rënda i thërrmojnë ato për t’i hedhur rrugëve të baltosura. Ato më me fat zbukurojnë të betonuara ndonjë shatërvan apo fasadë. Ky është fati i stalagtidëve dhe stalagmidëve në Shqipëri.

Në asnjë vend tjetër të botës, nuk mund të imagjinohet një veprim i tillë makabër.



Një shëmbull kuptimplotë i trajtimit
të trashëgimisë kulturore ne vitet 20-40
është kjo statujë që i’u dhurua një inxhinieri
nafte Italian qe punonte në Kuçovë,
nga ekspedita italiane në Apolloni


Në këtë dhimbje që na është quajtur tranzicion, janë zhdukur dhe janë në agoni e sipër qindra qendra dhe pika arkeologjike, që flasin për një kulturë autoktone që nga prehistoria e në vazhdimësi. Vetëm në trevën e Beratit janë 380 vendbanime të tilla.

Shpella, kala (vendbanime të fortifikuara), nekropole (varreza), monumente kulti janë shkatërruar duke bërë vetëvrasjen më të madhe në historinë njerëzore.

Në këto 21 vjet, janë bërë disa “zbulime” militantësh. Njëra ndër ato është dhe rrëmbimi i gjithçkaje tokësore. Këta keqbërës (zaptues) janë të siguruar me heshtjen e pushtetit, të cilit i duhen këta mercenarë gjatë zgjedhjeve.

Ky tërbim, i shoqëruar me plugime të thella, thyerje dhe shkatërrime, ka bërë që në rrethin e Beratit të zhduken qindra vendbanime, e mbi to mbillet grurë, rriten pemë dhe merren rendimente në domate e sallatorë….

Fatmirësisht, unë disponoj një dokumentacion të saktë shkencor, të shoqëruar me foto e filmime për atë fakt, si ka qenë trashëgimia kulturore në trevën e Beratit.

Për të thënë si është sot, do të tmerrohej çdo qenie me shpirt. Në këtë kontekst po jap disa fakte:

- Flasim për shpellat e famshme të Beratit, ndër ato që kanë qenë një mrekulli e natyrës.

Ekzistenca e shumë shpellave, të cilat në rrethin e Beratit kanë qenë 11, lidhet me formacionet gëlqerore (karbonate të kalciumit) që përbëjnë këto shtresa shkëmbore, në të cilat vepron uji.

Në këto shpella, veprimet karstike kanë bërë që të formohen stalagtide dhe stalagmide, e nga bashkimi i tyre shtyllat, të cilat të befasojnë me bukurinë e tyre.

Për krijimin e stalagtideve dhe stalagmideve ka një koeficient gjeologjik, sipas të cilit për një centimetër duhen 1340 vjet. Në bazë të një përllogaritje të thjeshtë del se duhen miliona vjet për krijimin e tyre.

Këto miliona vjet hidhen përtokë nga persona (jo qenie njerëzore normale) të papërgjegjshëm, të cilët i thyejnë ato për ti shitur si zbukurime. Në shpellën prehistorike të Katundasit, banuar 6000 vjet para Krishtit, shtresat kulturore janë zhdukur plotësisht.

Pothuajse të gjitha shpellat e Beratit janë shkatërruar mizorisht, aq sa dhe vandalët do t’i kishin zili.

Një fat akoma më të keq e kanë kalatë (vendbanimet e fortifikuara) të cilat kanë qenë 13 të tilla, Varrezat (nekropolet e tumat) që po zhduken përfundimisht.

Po përmend kalanë e Mbolanit, në të cilën unë drejtova punësimet arkeologjike në vitin 1986, që vërtetuan se kjo kala është ndër më të vjetrat e Shqipërisë, e datohet 9 shekuj para Krishtit.

Mbi këtë kala ka vite që kalon martineli (traktori) me zinxhirë duke bërë plugim të thellë. Vlerat arkeologjike u dërmuan nga goditjet e varesë, muret u zhdukën. Mbi kala lulëzon gruri e pas korrjes së tij e ka radhën misri. Në vend të mureve rrethues kemi breza qershie.

Po këtë fat kanë shumë kala të tjera, duke përjashtuar atë të Beratit e Dimalit, që kanë dëmtime të pjesshme.

Por, çmenduria nuk fal as monumentet e kultit. Kisha palokristiane në fshatin Bilçë të Beratit u zhduk që nga themelet, e mbi atë janë mbjellë e kanë hedhur shtat ullinj.

Masakër e vërtetë është bërë mbi tumën e Salcë-Kozares, që daton në shekullin IX para Krishtit. Janë zhdukur varrezat antike të Kondasit në Berat, që janë të shekullit të gjashtë para Krishtit. Varrezat antike të fshatit Pëllumbas e dhjetëra varreza të tjera janë kthyer në tokë buke.

Të vjen të ulërasësh “deri në kupën e qiellit” por kush të dëgjon!

Brezi ynë që nuk vuri as një gur në altarin e shenjtë të kulturës kombëtare, njollosi veten me shkatërrimin e saj.

Nuk ka ndonjë rast të dytë në botë, ku një popull shkatërron kulturën e vet.

Në shkencën e arkeologjisë përmendet rasti i arkeologut gjerman Shliman, i cili duke dashur të zbulojë varrin e Agamemnonit, prishi trembëdhjetë shtresa kulturore. Për atë është shkruar: “Shliman hyri në arkeologji si një Elefant në një dyqan porcelanesh”

Po për ne çfarë do të shkruhet?!

Më lartë kam argumentuar dhe i kam dhënë përgjigje mesazheve tronditëse të lëshuara nga “këmbanat”, por duhet vlerësuar maksimalisht puna shumë shkencore e arkeologëve shqiptarë.

Ata e vunë mendimin shkencor në nivelet më të larta të shkencës europiane.

Fatkeqësia e tyre është se në Shqipëri investohet shumë pak për shkencën, duke pasur parësor betonin dhe asfaltin.

Për trashëgiminë kulturore shqiptare ecet në vazhdën e viteve 20-40, të shekullit të kaluar, ku të huajt dhe jo shqiptarët, drejtonin ekspeditat arkeologjike, të cilat siç dihet kanë lënë dhimbje të thella.

Në ato vite mungonin specialistët, ndërsa sot, krahas të vjetërve ka dhe shumë të rinj të shkolluar në perëndim.

Bashkëpunimi shkencor me homologë europianë është i nevojshëm, ndërsa drejtimi i ekspeditave nga kolegë jo shqiptarë mendoj se është një teprim.

Shteti ynë i ka të qarta buxhetet për shkencën në SHBA dhe vendet e tjera europiane.

Instituti i Monumenteve të Kulturës që drejtohet nga Akademiku i nivelit Europian, Z. Apollon Baçe, ka nevojë për kompetenca të mëdha ligjore dhe fonde monetare për projektet.

Kompetenca të tilla të ketë dhe Instituti i Arkeologjisë, i cili ka qenë vatra e punës shkencore, por edhe të djepi i një plejade të madhe punonjësish shkencorë. Drejtoresha e këtij institute, Zonja Shpresa Gjongeçaj ka bërë maksimumin me ato pak fonde që ka.

Më lartë u parashtruan shqetësimet e mia, si një arkeolog modest, të cilat dëshmojnë se kambanat për këto shqetësime kanë rënë. Sinjali SOS për vlerat e trashëgimisë kulturore është 21 vjeçar, me kohëzgjatjen më të madhe në historinë sinjalizuese. Ne të gjithë së bashku duhet t’i përgjigjemi, por në veçanti shteti.

Vlerat e një shteti janë të njësuara me nivelin e kujdesit për kulturën e vendit që administron.

Botuar në gazetën Shekulli, dt 26.08.2011

Gusht 1991 - 2011...

KUJTIME.
KUJTOJ ATO QE KEMI JETUAR...
NDOSHTA JO PERSONALISHT POR PERJETUAR GJATE VITEVE TE ERRESIRES '90- '92 NE SHQIPERI.
GJATE VITEVE NE VIJIM JEMI MUNDUAR TA FSHEHIM DHE TE MOS E KUJTOJME "TURPIN E MADH", EKSODIN.
PO KY S'ESHTE TURP. ESHTE HISTORI KOMBETARE, JANE VITET E NJE RINIE QE PATI KETE IDE NE KOKE DHE VEPROI NE KETE MENYRE... TURP ESHTE QE S'FLASIM ME PER KETA QE SOLLEN NDRYSHIMIN NE SHQIPERI!

A KEMI NDRYSHUAR QE PREJ ATYRE VITEVE?
SI DALLOHET NDRYSHIMI?
MODA E FLOKEVE DHE E VESHJEVE BESOJ SE ESHTE NJE INDIKATOR I RENDESISHEM APO JO?
;-)

KETO TRE VIDEO NGA ARKIVA PER TE KUJTUAR!




 

Aug 25, 2011

Zbulime te Reja Nen-Ujore (continued)

Commemorative stamps issued by the Albanian Postal Service!

 













Rezultatet nga [ky] eksplorim i fundit i Qendres Shqiptare per Kerkime Detare kane marre  permasa boterore. Anija romake prane ujerave tona eshte e njezeta qe zbulohet ne 5-vjecarin e fundit. Ja se cfare thone mediat internacionale dhe ato ne vend [original link]:


















---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Aug 22, 2011

Zbulime te Reja Nen-Ujore

Një anije 2100-vjeçare Romake është zbuluar prane gadishullit të Karaburunit bregdetin jugor të Shqipërisë nga ekipi shqiptar dhe ai amerikanSipas arkeologëve, zbulimi i kësaj anije 30 metra e gjatë dhe me më shumë se 300 amfora qeramike, hedh dritë të re mbi popullsinë e lashtë Ilire të bregdetit jugor dhe marrëdhëniet e saj tregtare në Mesdhe.
Dua te falenderoj z.Auron Tare per fotot e meposhtme.


Video:

*Vazhdoni te na ndiqni per me shume info.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Aug 16, 2011

Featured Film | KANUN - Blood and Honour

The documentary KANUN-BLOOD AND HONOUR will be available for worldwide broadcasting in December 2011.

Original Title: Kanun il sangue e l'onore
International Title: Kanun-Blood and Honour
Genre: Social
Length: 52'
Year: 2011
Format: HD 16:9
Original Language: Italian | Albanian with Italian Voice Over
Subtitles: English
Color: Colore

Tagline:
This is the story of two Albanian men, Hil and Konto tied together by a bloody vendetta, they are forced to hide in their homes with their families for fear of being killed. Their stories are tied together by the Kanun, the oral and traditional Albanian law, from its origin up to its relations with the state laws.

Synopsis:

[english]

"KANUN-Blood and Honour tells the story of two men linked to the blood feud to explain the evolution of the Kanun, the Albanian customary law, even in its modern twists and in its relationship with state law. At the basis of the Kanun there are principles such as honor, loyalty, hospitality, equality, freedom and individual liability.
The main characters of the documentary are Hil Vila and Nok Nika, both residents in Rranxa, not far from Shkodra in Albania. The protagonists and their families are in blood feud but they currently live in two very different situations: Hil is a village head, his family is wealthy, while Nok's family is very poor. For a case of life, these two families are linked to the same third family. Hil, after 14 years of sending mediators for negotiations, finally managed to make peace with the offended family. Nok, however, has not obtained the reconciliation yet and he is 'ngujuar', forced to remain closed at home with his family, due to the fear of revenge by the other family. The direct consequences of this forced segregation are primarily the loss of employment, of social status, and the poverty. The only way to free himself from his domestic prison is to send a mediator to the offended family and plea pardon. Through the personal experiences of the two main characters and a series of auxiliary testimonies of mediators, peacemakers, Albanian intellectuals, scholars and people who simply help these families, we will tell the Kanun in its complexity and, above all, not only for his best-known aspect of blood vengeance."
[italian]

"Kanun: il sangue e l’onore racconta la storia di Hil Vila e Nok Nika, due uomini albanesi legati alla gjakmarrja, la vendetta di sangue. La gjakmarrja è una delle tante norme del Kanun, un codice molto antico che regolamenta la vita etico-sociale delle persone.
Secondo il Kanun l’integrità dell’onore è importante quanto la vita stessa. Non è raro infatti che sia un’offesa a provocare un’uccisione che, a sua volta, da inizio alla gjakmarrja. L’omicida “cade in sangue” con la famiglia dell’ucciso e, se tra le due parti non interviene la pace, inizia la faida. Chi non ottiene il perdono, assieme alla propria famiglia e ai parenti di linea maschile, diventa ‘ngujuar, inchiodato, ovvero costretto a rimanere chiuso in casa per paura di subire la vendetta della famiglia con cui è in sangue.
La famiglia di Hil si è macchiata dell’omicidio di Antonio Preka, è diventata ‘ngujuar e, dopo aver inviato mediatori per 14 anni, ha ottenuto il perdono. La famiglia di Nok, invece, colpevole di aver ucciso Ferdinand Preka, non ha ancora pacificato il sangue e, da oltre 11 anni, è costretta ad essere ‘ngujuar. Antonio e Ferdinand erano fratelli perciò i Vila e i Nika si sono trovati in sangue con la stessa famiglia.
Quando Hil e Nok sono diventati inchiodati, hanno sofferto molto per quest’isolamento forzato, si sono sentiti demoralizzati e qualsiasi aspetto della vita quotidiana è diventato difficile e complicato. Non potendo lavorare, hanno vissuto in una ristrettezza economica e in un’alienazione sociale che li ha segnati profondamente.
Questa vicenda s’interseca con il racconto di altri due personaggi che, da molti anni, svolgono il delicato ruolo di mediatori e, attraverso interminabili trattative, cercano di risolvere questi conflitti, portando la pace tra le famiglie in sangue. Il primo è Adem Isufi, pacificatore di fede musulmana, e l’altro Kol Tom Kola, pacificatore cattolico.
I racconti di questi quattro personaggi descrivono com’era il Kanun un tempo e com’è cambiato oggi, spiegando non solamente gli aspetti negativi, come il coinvolgimento in epoca recente di donne e bambini nelle vendette di sangue, ma raccontando anche i suoi fondamenti positivi, come il rispetto, l’onore e la nobiltà d’animo.
Attraverso le esperienze personali dei protagonisti e le testimonianze corollarie di altri mediatori, insegnanti e intellettuali albanesi, il documentario racconta il Kanun nella sua complessità, dalle origini al periodo della dittatura comunista, per arrivare fino ai suoi sviluppi moderni e al rapporto del codice con la legge statale.
"
Trailer:

Contact: Rebecca Basso
         c/o Running TV International Srl
         Via Terza Strada 2, 35129, Padova (Italy)
         Phone +39.049.7800537
         Fax +39.049.7800600
         Mail: programmi@runningtv.it

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- *For the original text go here.

Aug 13, 2011



MURI I BERLINIT NGRIHET SËRISH


Ndërsa ne po shkatërrojmë Piramidën, gjermanët, pas 20 vitesh po nisin të rindërtojnë Murin e Berlinit, kosto që ka vajtur deri tani 27 milionë euro. Jo vetëm për motive turistike, por, “simbolet” e së shkuarës duhet të mbahen të paprekura, para syve, që të mos përsëritet!

Asnjë mur si ai i Berlinit nuk ka arritur të mishërojë në mënyrë kaq unike konceptin e izolimit dhe ndarjes në gjithë historinë e kohës tonë. Këtë nëntor mbushen plot 22 vjet nga rënia e tij, e megjithatë, a ka mjaftuar kaq kohë për të mbyllur plagët, në mos, për t’i shëruar disi ato?!


Nga Berlini Neraida Sula

Rruga më e famshme në Berlinit lidhur me murin, quhet Bernauer Straße, në Berlin Mitte, një pjesë që mban veshur gjithë historinë e 28 viteve izolim nga perëndimi. Duke ecur përgjatë saj kupton se koha këtu nuk ka ngecur, por ka ecur me hapa tmerrësisht të ngadaltë. Nëse doni të shikoni si ka qenë Berlini gjatë ndarjes, shkoni në Bernauer Strasse. Nuk është habi që mes banorëve të vjetër të të kapë syri dhjetra grupe turistësh të impresionuar nga fryma tipike lindore e kësaj lagjeje me rrugë të asfaltuara pas luftës, me trotuarë dekoruar me pllaka tipike të realizmit socialist e pallate banimi 5 katëshe. Diku afër ka dhe një treg me gjëra të përdorura. Gjthçka të tregon se je në lindje. Kur Berlini u nda në dy pjesë, Bernauer Strasse do të kthehej në skenën e arratisjeve më të dhimbshme të gjithë historisë së Murit. Shumë prej dritareve të banesave që ishin rrethuar nga muri, binin në anën tjetër të rrugës, në zonën që i përkiste perëndimit, ndaj hedhja nga dritarja për t’i shpëtuar lindjes e për t’u futur në perëndim, u bë zgjedhja e shumë banorëve të kësaj rruge. Shumë prej tyre e paguan me jetë këtë arrati. Kuptohet që shumë shpejt dritaret u murosën dhe më pas këto ndërtesa u shembën. Megjithatë kaq mjaftoi që kjo rrugë të humbiste anonimatin mes toponimeve të shumta berlineze. Gjatë shëtitjes në Bernauer Strasse e ke të pamundur të mos mendosh se teksa në Tiranë po duan të zhdukin nga kujtimet tona Piramidën, gjermanët po rindërtojnë plagën e tyre më të madhe pas kampeve të përqëndrimit, Murin e Berlinit. Dhe kjo po ndodh pikërisht në këtë rrugë, ku që prej tetorit të kaluar u mor vendimi për ringritjen e murit. Ideja fillestare ishte të rindërtonin një pjesë shumë të vogël të murit në versionin e tij të parë, vendim që u kontestua ashpër nga opozita dhe opinoni publik. Tani që prej dhjetorit, qindra shufra alumini vazhdojnë të ngrihen pikërisht aty ku më parë rëndonin blloqe betoni të murit origjinal. Vargu i cili tani ka arritur gjatësinë e 1.2 km, i ka kushtuar qeverisë gjermane afro 27 milionë euro.

Megjithse gjithçka është gati për përurimin e tij më datë 13 gusht, shumë prej banorëve të qytetit rrudhin ende buzët për këtë shpenzim stratosferik. Një zonjë e moshë e cila sheh mendueshëm pjesën e rikonstruktuar thotë: “Nuk e kuptoj pse duhet ta rindërtojnë, vetëm ata që e kanë jetuar vetë mund ta kuptojnë rëndësinë e tij. Unë personalisht nuk dua ta shoh më, qoftë edhe kështu artistikisht me shufra hekuri”. Ndërsa një turiste e pytur për arsyen e vizitës shprehet: “Kam ardhur këtu t’i tregoj fëmijëve të mi historinë që ka jetuar populli im, meqënëse jam me origjinë gjermane. Sot këta thjesht habiten, por kur të rriten do ta vlerësojnë vizitën e murit”.

E megjithatë kjo pjesë e murit numëron afro 500 mijë vizitorë në vit, kjo ngase këtu ruhen ende me shumë kujdes 212 metra nga muri origjnal.

Por çfarë i shtyn këta qindra mijëra vizitorë që të shohin e të fotografojnë vetë objekte që i përkasin një të shkuare të dhimbshme. Kësaj pyetjeje i përgjigjet dr. Julia Obertreis, profesoreshë e Departamentit të Historisë në Universitetin e Freiburgut në Gjermani. – “Mendoj se kemi vërtetë shumë kujtime nga Muri i Berlinit, kujtime që siç e shihni ruhen ende gjallë. Tashmë edhe historia ka rënë pre e komercializimit, megjithatë këtu nuk ka asgjë të keqe. Ajo çka i shtyn njerëzit të shohin apo të prekin nga afër këto objekte është nevoja për t’u përballur personalisht me të kaluarën. Vetëm kështu ne e përtypim të kaluarën tonë dhe e zhveshim disi atë nga rëndesa dhe serioziteti që mund të ketë pasur.“

Muri ka rënë prej 22 vjetësh, por në një farë mënyre vazhdon të jetë ende aty. Arsyeja që i mban ende ngritur këto pjesë dhe që e shtyu qeverinë ta rindërtonte atë, është mëse e qartë… gjermanët nuk duan dhe nuk munden kurrsesi të harrojnë!

Asnjë mur si ai i Berlinit nuk ka arritur të mishëroje në mënyrë kaq unike konceptin e izolimit dhe ndarjes në gjithë historinë e kohës tonë. Këtë nëntor mbushen plot 22 vjet nga rënia e tij, e megjithatë, a ka mjaftuar kaq kohë për të mbyllur plagët, në mos, për t’i shëruar disi ato?!

50 vjet Berlinermauer

… Pasditen e 12 gushtit të 1961, në orën 16.00, Walter Ulbricht, udhëheqësi i Gjermanisë Lindore urdhëron mbylljen e kufirit. Të dielën në mesnatë ushtria, policia dhe forcat luftarake i japin udhë të ashtuquajturit “plan-izolimi” të qytetit. Ishte nata kur ata do të nisnin ndërtimin e një muri i cili do të ndante Berlinin në dy pjesë për më shumë se 28 vjet. Rrugët, hekurudhat, linjat e tramvajit dhe stacionet e metrosë pushuan së punuari. Madje me këtë rast nuk u kursyen as varrezat…

Deri mbrëmjen e 9 nëntorit të 1989, banorët e lindjes do të harronin sesi dukej pjesa tjetër e të njëjtit qytet… e qytetit të tyre, Berlinit.

Berlini i ndarë, para murit

Me përfundimin e Luftës së II-të Botërore, Berlini e pa veten të ndarë në katër zona nga fuqitë aleate. Shtetet e Bashkuara, Britania e Madhe dhe Franca zotëruan pjesën perëndimore të qytetit ndërsa Bashkimi Sovjetik mori pjesën lindore të tij, në të cilën do të themelonte Republikën Demokratike Gjermane, një emërtim tejet ironk për një regjim totalitar komunist.
Ndryshimi mes dy republikave gjermane ishte i dukshëm si drita e diellit. 2 doktrina brenda të njëjtit qytet, njëra anë si qendra e kapitalizmit e tjetra si shembull ideal i socializmit. Kufiri zyrtar me dy Gjermanive u vu në 1952, e megjithatë kjo nuk i ndaloi qindra qytetarë të lindjes ta kalonin çdo ditë këtë kufi, të zhgënjyer e të pashpresë nga standardi i jetës, mungesa e lirisë dhe shtypja e regjimit. Emigrimi masiv që ndodhi deri në 1961 bëri që Gjermania Lindore të humbiste më shumë se 2.5 milionë prej qytetarëve të saj. Mes tyre shumë personalitete, artistë e shkrimtarë të cilët në dëshëpërim braktisnin vendin e tyre nga pamundësia për të bërë kompromis me sistemin.

Gjetur ngushtë në këto rrethana, me qytetitn që boshatisej dita-ditës, Bashkimi Sovjetik vendosi që jeta e qytetarve të RDGJ-së të ndryshonte brenda një nate.

Duke u gdhirë 13 gushti i 1961-it, kamionë plot me ushtarë dhe punëtorë ndërtimi do të pushtonin Berlinin Lindor. Teksa i gjithë qyteti flinte, ekipet e punës nisën bllokimin e të gjitha rrugëve që të lidhnin me Berlinin Perëndimor. Do të hapeshin menjëherë gropa ku do të pozicionoheshin blloqe betoni dhe kulla të larta vrojtimi. Një mur teli me gjemba do të ishte kufiri provizor i të ashtuqujturit “Muri i turpit” apo “Perdja e hekurt”që do të ndante Lindjen nga Perëndimi gjatë Luftës së Ftohtë.

Mëngjesin e ditës tjetër, berlinezët do të zgjoheshin në një qytet të izoluar. Linjat e telefonit ishin këputur. Kufiri virtual tani ishte ngurtësuar. Ata i përkisnin Lindjes, Perëndimi për ta ishte i ndaluar.

Ata nuk do të mund ta kalonin më kufirin për të parë opera, teatër apo ndonjë ndeshje futbolli në Perëndim. Por ajo çka rëndoi më shumë ishte fakti se 600 mijë punonjës hoqën dorë nga puna e tyre në pjesën tjetër të qytetit. Familje, miq e të afërt nuk do të mund ta takonin më njëri-tjetrin. Kushdo që natën e 13 gushtit fjeti në atë anë të Berlinit, do të ngecte aty për më shumë se 2 dekada.

Muri i madh i Berlinit

Muri i Berlinit në përfundim të tij do të shtrihej në një gjatësi prej më shumë se 160 km. Ai kalonte përmes qendrës, duke mbështjellë pjesën perëndimore e duke veçuar totalisht atë lindore. Megjithatë, përgjatë historisë së tij 28 vjeçare, Muri i Berlinit pësoi ndryshime të mëdha. Në fillmi nisi si një mur ndërtuar nga shtylla betoni dhe një rrjetë teli me gjemba. Kjo zgjati vetëm për pak ditë pasi menjëherë do të shfaqeshin blloqe të rënda betoni të cilat veç kufirit, tashmë izolonin edhe pamjen.

Dy variantet e para të murit (teli me gjemba dhe blloqet e betonit) do të zëvendësoheshin nga një i tretë në 1965. Ky version përbëhej nga mure të larta betoni përforcuar me shufra të trasha hekuri.

Verisoni i katërt dhe ai final i Murit të Berlinit u ndërtua mes 1975-ës dhe 1980-ës. Ishte padyshim shumë i sofistikuar dhe i sigurtë. Pllaka e betonit tani ishin 3.6 m të larta dhe 1.2 m të gjera. Veç kësaj edhe i gjithë sistemi i sigurisë u perfeksionua. U ndërtuan mure brenda murit ekzistues, veç rojeve të zakonshme muri patrullohej nga ushtarë me qen kufiri. Terreni rrotull tij u shtrua me rërë që të dalloheshin gjurmët e këmbëve kur kishte lëvizje, muri u vesh me tela tensioni të lartë, u rrit numri i kullave të vrojtimit, sikurse u ndërtuan dhe dhjetra bunkerë. Së fundmi territori rreth kufirit u kthye në një fushë të minuar.

Checkpoint Charlie

Pas gjithë këtyre përforcimeve e masave parandaluese ishte totalisht e pamundur kapërcimi i murit. Megjithatë ndërtimi i pikave zyrtare të kalimit, ishte i pashmangshëm. Këto pika kalimi kufitar të quajtura “Checkpoints” ishin e vetmja rrugë lidhëse e komunikimi mes dy anëve të qytetit. Vizitat zyrtare apo ato turistike do të kalonin nëpër këto pika kontrolli me një leje të posaçme.

Mes 8 pikave kufitare, më e famshmja ishte “Checkpoint Charlie” vendosur në kufirin që ndante lindjen dhe perëndimin në rrugën Friedrichstrasse. Checkpoint Charlie u bë pikëkalimi kryesor i forcave aleate, diplomatëve apo vizitorëve të huaj që shkonin në pjesën tjetër të qytetit. Pas shembjes së murit, Checkpoint Charlie u kthye në simbolin e Luftës së Ftohtë e njëkohësisht edhe në një prej atraksioneve më të medha turistike të Berlinit. Sot në këtë zonë gjendet “Museum Haus am Checkpoint Charlie”, Muzeu i Murit, ku pika e mërparshme kufitare është rindërtuar gati në verisonin e saj origjinal.

Viktima të Murit

100,000 qytetarë të RDGJ u përpoqën të kalonin kufirin mes 1961 dhe 1988.

600 prej tyre u vranë nga rojet kufitare apo vdiqën gjatë përpjekjeve për t’u arratisur. Shumë u mbytën, pësuan aksidente fatale apo u vetëvranë pasi nuk arritën ta kalonin murin.

136 prej viktimave janë qëlluar në mur.

18 vjeçari Peter Fechter u qëllua brenda gardhit të murit në 17 gushtin e vitit 1962 dhe u la aty për mëse një orë, në pamundësi për t’u ndihmuar nga njeri, pasi ish goditur në tokën e askujt. Vetëm pasi i riu dha shpirt nën sytë e të gjithëve, forcat sovjetike vendosën të tërhiqnin trupin e pajetë.

1065 kryqe gjenden sotpranë pikës kufitare Checkpoint Charlie, të cilët përfaqësojnë viktimat e rëna gjatë periudhës se Murit. Mes tyre lexohet edhe emri i Peter Fechter.

Muri në numra

Gjatësia e kufirit me Berlinin Perëndimor155 km
Kufiri brenda qytetit43 km
Kufiri mes Berlinin Perëndimor dhe RDGJ (unaza e jashtme)112 km
Pika kufitare8
Kulla vrojtimi302
Bunkerë20
Patrulla me qen kufiri259
Fortesa kundër automjeteve105,5 km
Kabllo tensioni të lartë dhe sinjalizues127,5 km

_____________________________________________________________________________________

Botuar në gazetën Shekulli, Dt. 13.08.2011